Jak kawa zwykła i bezkofeinowa działa na mikrobiotę

Nie brak dowodów na wpływ kawy na funkcje poznawcze, takie jak zdolność do koncentracji i radzenia sobie ze stresem, czujność czy pamięć, lecz wciąż niewiele wiadomo o mechanizmach tego oddziaływania.
Czy pośredniczy w tym mikrobiota? I czy kofeina jest jedyną substancją aktywną oddziałującą na mózg?

Lepiej poznać związki łączące kawę, jelita i funkcje poznawcze

Warto bliżej przyjrzeć się tej kwestii. Jak pokazują badania z zakresu żywienia, zawarte w kawie związki bioaktywne (kwasy chlorogenowe, melanoidyny i inne polifenole) silnie wpływają na skład mikrobioty jelitowej. Mikrobiota i mózg komunikują się za pośrednictwem osi mikrobiota–jelita–mózg, która może uczestniczyć w mechanizmie oddziaływania kawy na zdrowie, niezależnie od kofeiny.

Aby zweryfikować tę hipotezę, irlandzcy badacze zrekrutowali 62 zdrowe osoby dorosłe, które w okresie poprzedzającym badanie nie przyjmowały probiotyków, prebiotyków ani antybiotyków. Połowa z nich piła kawę regularnie (3–5 filiżanek dziennie), a druga połowa – wcale. Osoby z pierwszej grupy na dwa tygodnie zrezygnowały z kawy, po czym wróciły do niej – w postaci kawy zwykłej lub bezkofeinowej – na trzy tygodnie, bez zmiany dotychczasowej diety. Celem było odróżnienie wpływu kofeiny od wpływu pozostałych składników kawy.

Naukowcy pobierali od wszystkich uczestników próbki stolca, moczu i krwi. Na różnych etapach badania przeprowadzali testy poznawcze i behawioralne, jednocześnie monitorując sposób odżywiania uczestników. 

Pozytywny wpływ na nastrój i funkcje poznawcze

Opublikowane w „Nature Communications”¹, wyniki pokazują przede wszystkim, że konsumenci kawy mają wyraźnie inny skład mikrobioty jelitowej. Charakteryzuje się on zwłaszcza większą obfitością Firmicutes CAG:94 – szczepu bakterii kojarzonego z pozytywnymi emocjami u kobiet.

Po okresie abstynencji i ponownym wprowadzeniu kawy do diety stwierdzono, że niezależnie od zawartości kofeiny napój ten modyfikuje siedem konkretnych szczepów mikroorganizmów w mikrobiocie jelitowej, nie zmieniając przy tym jej ogólnej różnorodności.

Ponowne wprowadzenie kawy – z kofeiną lub bezkofeinowej – do diety miało korzystne skutki dla mózgu, w tym zmniejszenie:

• odczuwanego stresu, 
• odczuwanych objawów depresji,
• impulsywności (skłonności do szybkiego działania bez myślenia o konsekwencjach). 

Z kolei wyłącznie spożywanie kawy z kofeiną wiązało się ze zmniejszeniem lęku oraz poprawą funkcji poznawczych i zdolności adaptacji do stresu.

Co ciekawe, spożywanie kawy bezkofeinowej – ale nie kawy z kofeiną – przekładało się na poprawę pamięci epizodycznej, zwiększenie aktywności fizycznej i lepszą jakość snu. 

Mikrobiota – prawdopodobny pośrednik między kawą a mózgiem

Analiza stolca osób pijących kawę wykazała, że przed okresem abstynencji występowały u nich – w porównaniu z osobami niepijącymi kawy – niższe stężenia kwasu indolo-3-propionowego (metabolitu wpływającego na układ nerwowy) oraz GABA, neuroprzekaźnika odgrywającego kluczową rolę w regulacji lęku i funkcjach poznawczych.

Okazało się również, że poziomy pięciu metabolitów kawy (m.in. teofiliny, kwasu hipurowego i 1,7-dimetyloksantyny) są silnie powiązane nie tylko z wynikami testów poznawczych i behawioralnych, lecz także z licznymi gatunkami bakterii jelitowych.

Zdaniem badaczy profile metabolitów obecnych w kale odzwierciedlają przede wszystkim metabolizm różnych polifenoli zawartych w kawie, niezależnie od tego, czy zawiera ona kofeinę. Kawa bezkofeinowa ma więcej do zaoferowania, niż mogłoby się wydawać!