Kamienie nerkowe – mieszanina minerałów… i bakterii?

Urologia

Czy to możliwe, że kamienie nerkowe nie są wyłącznie złogami mineralnymi? Jedno z badań wykazało obecność bakterii we wnętrzu kamieni szczawianowo-wapniowych, co sugeruje, że mogą one uczestniczyć w ich powstawaniu.

O tym artykule

Opublikowano 01 Lipiec 2026

Zaktualizowano 02 Lipiec 2026

Kamienie nerkowe powstają w nerkach z obecnych w moczu minerałów.
Większość powstaje z wapnia, głównie w postaci szczawianu wapnia.
Dotychczas ich powstawanie tłumaczono przede wszystkim procesami chemicznymi – zbyt duża zawartość wapnia i szczawianu w moczu powoduje powstawanie kryształów, które rosną, a potem łączą się w drogach moczowych w bryły.

70% Kamienie wapniowe stanowią ponad 70% wszystkich kamieni, co oznacza, że są zdecydowanie najczęstszym na świecie rodzajem kamieni moczowych. ¹

1 na 11 W ostatnich dziesięcioleciach zapadalność na kamicę nerkową rośnie na całym świecie. Szacuje się, że w ciągu życia rozwinie się ona u 1 na 11 osób. ¹

80% W przypadku niektórych typów kamieni nerkowych obserwowano nawet do 80% ryzyka nawrotu. ¹

Pogląd ten może jednak być błędny, podobnie jak przekonanie, że mocz jest sterylny, podczas gdy zawiera on ważną dla zdrowia mikrobiotę moczową.

3

Główne rodzaje kamieni nerkowych to:

kamienie wapniowe (najczęstsze);
struwity, zwykle związane z zakażeniem, w szczególności zakażeniem dróg moczowych;
kamienie kwasu moczowego, zazwyczaj związane z wysokim stężeniem kwasu w moczu. ¹

Bakterie w kamieniach wapniowych

Badanie ¹ opublikowane w 2026 r. w czasopiśmie PNAS wskazuje, że ważną rolę odgrywa też czynnik biologiczny: bakterie.
Badaczy popchnęła w tym kierunku zaskakująca obserwacja: w kamieniach nerkowych złożonych ze szczawianu wapnia odkryto bakterie i struktury typu biofilmu – coś w rodzaju ochronnej matrycy, w której żyły bakteryjne społeczności.

Rola bakterii w powstawaniu kamieni

Badacze przyjrzeli się temu zjawisku z bliska i stwierdzili, że kamienie nie są strukturą jednorodną, lecz składają się z warstw zbudowanych na przemian z obszarów mineralnych i bogatych w bakterie obszarów organicznych.

Bakterie wykryto w prawie połowie przebadanych kamieni, nawet u pacjentów niewykazujących objawów zakażenia dróg moczowych.
Najczęściej występowały gatunki :

Escherichia coli
Enterococcus faecalis
i Proteus mirabilis.

Ponad jedna trzecia kamieni zawierała kilka gatunków bakterii tworzących najprawdziwsze bakteryjne społeczności.

Skąd bierze się kamica nerkowa?

Obecne w krwi substancje odpadowe mogą tworzyć kryształy gromadzące się w nerkach. Z biegiem czasu kryształy te mogą się łączyć w twarde zlepki podobne do kamienia – kamienie nerkowe.

Ryzyko powstawania kamieni nerkowych jest większe, jeżeli:

nie pijesz dostatecznej ilości wody,
bierzesz niektóre leki,
cierpisz na chorobę powodującą wzrost stężenia niektórych substancji w moczu.

Gdy kamień nerkowy już powstanie, organizm zazwyczaj usiłuje się go naturalnie pozbyć podczas mikcji (wydalania moczu). ²

Zdaniem badaczy bakterie grają aktywną rolę w powstawaniu kamieni. Wytwarzają bogate w pozakomórkowe DNA biofilmy zdolne do przechwytywania jonów wapnia i gromadzenia ich w jednym miejscu.
Struktury te są punktem wyjścia dla powstawania kryształów szczawianu wapnia.
Kryształy te narastają wokół i w poprzek biofilmów, które stopniowo stają się warstwami powstającego kamienia nerkowego.

Kamień nerkowy – czyżby biokompozyt?

Możliwe więc, że kamienie nerkowe są nie tylko złogami mineralnymi powstającymi w wyniku zaburzeń równowagi chemicznej, ale hybrydowymi strukturami mineralno-biologicznymi – prawdziwymi „biokompozytami”.

Jeżeli ten model się potwierdzi, może to zmienić nasze rozumienie tej choroby i otworzyć nowe ścieżki profilaktyczne i terapeutyczne celowane nie tylko w kryształy, ale także w bakteryjne biofilmy uczestniczące w ich powstawaniu.

Źródło

^{1. Schmidt WC, Mousavi A, Li J, Yang R et al. Intercalated bacterial biofilms are intrinsic internal components of calcium-based kidney stones. Proc Natl Acad Sci SA. 2026 Feb 3;123(5):e2517066123.}

^{2. NHS - Kidney stones}

Tagi