Niepowodzenie implantacji: czy mikrobiom jelitowy jest brakującym podejrzanym?
Badania diagnostyczne w przypadku nawracających niepowodzeń implantacji koncentrują się na zarodku, endometrium, a ostatnio także na mikrobiocie pochwy. Badanie pilotażowe rzuca nowe światło na ekosystem jelitowy i wykazuje jego mniejszą różnorodność oraz uboższy skład bakterii ochronnych wytwarzających krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (SCFA).
Sekcja dla ogółu społeczeństwa
Znajdź tutaj swoją dedykowaną przestrzeń
en_sources_title
en_sources_text_start en_sources_text_end
O tym artykule
Autor
Niepłodność dotyka około 17,5% dorosłych na całym świecie, a zabiegi wspomaganego rozrodu nadal częściej kończą się niepowodzeniem niż sukcesem: mniej niż połowa cykli in vitro kończy się narodzinami żywego dziecka. Nawet w przypadku blastocyst euploidalnych w 40–50% przypadków nie dochodzi do zagnieżdżenia. Implantacja pozostaje „czarną skrzynką” procedury IVF, a gdy niepowodzenia się powtarzają, poszukiwania zazwyczaj skupiają się na zarodku, endometrium lub mikrobiocie pochwy. W badaniu pilotażowym przeprowadzonym przez Uniwersytet Tor Vergata w Rzymie, opublikowanym w czasopiśmie Microorganisms, skupiono się na obszarze poza macicą – na jelitach.
Krótki opis krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych
Gdy błonnik pokarmowy dociera do okrężnicy, bakterie takie jak Faecalibacterium, Roseburia i Anaerostipes fermentują go, przekształcając w maślan, propionian i octan. Maślan jest głównym źródłem energii dla kolonocytów, wzmacnia połączenia ścisłe oraz sprzyja rozwojowi regulatorowych komórek T. W przedmiotowym badaniu u kobiet z nawracającymi niepowodzeniami implantacji stwierdzono obniżony poziom kilku z tych producentów.
Węższy, inaczej zorganizowany ekosystem
Zespół1 porównał 20 kobiet z nawracającym niepowodzeniem implantacji (RIF), zdefiniowanym zgodnie z zaleceniami ESHRE z 2023 r. jako „powtarzające się nieudane transfery zarodków wymagające dalszej diagnostyki”, z 21 płodnymi kobietami z grupy kontrolnej w podobnym wieku (średnia 38,5 lat). W ciągu roku od ostatniego nieudanego transferu pobrano próbki kału i poddano analizie metodą sekwencjonowania 16S rRNA. Spośród 141 wykrytych operacyjnych jednostek taksonomicznych 50 występowało wyłącznie w grupie kontrolnej, a 32 – wyłącznie u kobiet z RIF. Kobiety z RIF charakteryzowały się również mniejszą różnorodnością alfa (wskaźnik Shannona: p = 0,003; odwrotność wskaźnika Simpsona: p = 0,002), a ich zbiorowiska skupiały się w odrębnych klastrach w stosunku do zbiorowisk z grupy kontrolnej (PERMANOVA R² = 0,16; p = 0,001). Rozróżnienie to utrzymało się po uwzględnieniu zmiennych klinicznych, takich jak stosunek obwodu talii do obwodu bioder, choć przynależność do grupy wyjaśniała około 5% wariancji.
Zgodnie z zaleceniami ESHRE z 2023 r. dotyczącymi dobrych praktyk wskaźnik RIF określa historię co najmniej dwóch transferów zarodków, które nie doprowadziły do pozytywnego wyniku testu ciążowego, przy częstotliwości wystarczająco wysokiej, by uzasadnić przeprowadzenie badań. Kobiety biorące udział w tym badaniu spełniały tę definicję – średnio miały 2,5 blastocysty, które nie zagnieździły się w macicy.
Różnorodność alfa wskazuje, ile taksonów występuje w jelitach danej osoby i jak równomiernie zajmują one tę przestrzeń; różnorodność beta pozwala porównać całe zbiorowiska między różnymi osobami. W obu przypadkach wyniki wskazywały na to samo: kobiety z RIF miały mniej zróżnicowane społeczności mikroorganizmów jelitowych, których ogólny skład różnił się od składu u płodnych kobiet z grupy kontrolnej.
Maślan, propionian i octan powstają w wyniku fermentacji błonnika pokarmowego przez bakterie jelitowe. Odżywiają one nabłonek okrężnicy, pomagają utrzymać szczelność bariery jelitowej i wspierają tolerancję immunologiczną, dlatego też utrata bakterii wytwarzających krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (SCFA) u kobiet z RIF zwróciła uwagę autorów.
Mniej bakterii fermentujących błonnik, więcej sygnałów zapalnych
Udział Firmicutes w zbiorowości spadł z 65,0% do 52,7%. W obrębie tej gromady mniejszy udział miały rodzaje wspierające barierę, takie jak Faecalibacterium i Roseburia, natomiast rodziny fermentujące błonnik, takie jak Lachnospiraceae i Peptostreptococcaceae, uległy zmniejszeniu (ta ostatnia obejmuje Romboutsia, rodzaj biorący udział w metabolizmie kwasów żółciowych), a liczba producentów maślanu, takich jak Anaerobutyricum, Anaerostipes oraz Fusicatenibacter, uległa znacznemu zmniejszeniu. Nie każdą zmianę można sprowadzić do prostego podziału na „dobrą” i „złą”: Bacteroides, postrzegany zazwyczaj jako zdrowy komensal wytwarzający octan i propionian, występował w większej liczbie w grupie RIF. W nadmiarze może powodować uszkodzenie warstwy śluzowej i doprowadzić do przedostania się lipopolisacharydów do jelita. Udział proteobakterii, często wiązanych z dysbiozą jelitową, wzrósł z 3,6% do 9,1% (p < 0,001), przy czym odnotowano wzrost liczebności Enterobacteriaceae, Desulfovibrionaceae oraz Bilophila, producenta siarkowodoru. Autorzy sugerują, że ten profil mikrobiologiczny może podtrzymywać przewlekłe, łagodne stany zapalne poprzez sygnalizację lipopolisacharydową za pośrednictwem receptora TLR4, osłabiać barierę jelitową i być może zakłócać recykling estrogenów przez estrobolom. Szlaki te wciąż stanowią jedynie hipotezę: w badaniu zmierzono liczbę bakterii, a nie metabolitów ani markerów immunologicznych.
Gromada bakterii Gram-ujemnych obejmująca Escherichia i Klebsiella, których błona zewnętrzna zawiera lipopolisacharyd, silny czynnik wywołujący stan zapalny. Zwiększona liczebność tej grupy jest powszechnym objawem dysbiozy; w niniejszym badaniu jej liczebność była około 2,5 raza większa u kobiet z RIF.
Nabłonek, jego połączenia ścisłe oraz warstwa śluzu, które zapobiegają przedostawaniu się mikroorganizmów jelitowych do krwiobiegu. Siarkowodór uwalniany przez bakterie takie jak Bilophila może powodować erozję warstwy śluzu, co według autorów stanowi jedną z dróg, poprzez które dysbioza jelitowa może przyczyniać się do przewlekłego stanu zapalnego.
Zbiór genów bakterii jelitowych, zwłaszcza tych kodujących β-glukuronidazę, które reaktywują estrogeny wydalane z żółcią i ponownie wprowadzają je do krwiobiegu. W badaniu nie dokonano pomiaru tego zjawiska, ale wskazuje ono na prawdopodobny związek między mikrobiotą jelitową a równowagą hormonalną u kobiet starających się o dziecko.
Marker, cel czy świadek zdarzeń?
Model badania ogranicza to, co można wywnioskować z danych. Grupą kontrolną były kobiety o naturalnej płodności, a nie pacjentki poddane zabiegowi IVF, u których doszło do pomyślnego transferu zarodka, więc ten charakterystyczny profil może odzwierciedlać raczej bezpłodność, zastosowanie technik wspomaganego rozrodu (ART) lub historię reprodukcyjną niż samą nieudaną implantację zarodka. Brakowało danych farmakologicznych, takich jak informacje o stosowaniu metforminy, a profilowanie 16S nie zapewnia żadnych informacji na temat funkcji. Jelito ma jednak jedną praktyczną przewagę nad macicą: można pobierać z niego próbki w sposób nieinwazyjny i potencjalnie regulować jego działanie przez dietę, probiotyki lub zmiany stylu życia, co czyni je interesującym przedmiotem przyszłych badań. Obecnie rola mikrobioty jelitowej w RIF wymaga dalszych badań naukowych; nie stanowi jeszcze podstawy do przepisywania leków.
1. La Placa G, Fabozzi G, Pala B, Peluso D, Cimadomo D, Vaiarelli A, et al. Exploring the association between gut microbiota and infertility in women with multiple implantation failures: an exploratory study. Microorganisms. 2026;14(6):1334. doi:10.3390/microorganisms14061334.
Przeczytaj także
