Mikrobiota pochwy – rezerwuar genów oporności?

To druga strona medalu stosowania antybiotyków : choć ich stosowanie pozwoliło uratować wiele istnień ludzkich, wiąże się ono również ze wzrostem oporności. Aby wykryć te oporności, naukowcy zajęli się badaniem różnych mikrobiot (jelitowych, skórnych itp.), które mogą stanowić potencjalne rezerwuary genów oporności. Mikrobiota pochwy w okresie ciąży pozostawała dotychczas stosunkowo słabo poznana pomimo jej potencjalnego znaczenia dla zdrowia matki i rozwijającego się dziecka. Sytuację tę zmieniły dopiero badania opublikowane w 2026 r. przez francuski zespół naukowców (Instytut Pasteura, Assistance Publique–Hôpitaux de Paris, Uniwersytet Paris Cité).

Częste przypadki oporności związane z niektórymi gatunkami bakterii

Autorzy przeanalizowali 1957 próbek wymazów z pochwy pobranych od 1547 kobiet w ciąży. 56% próbek zawierało co najmniej jeden gen oporności. Które geny występowały najliczniej? Geny warunkujące oporność na antybiotyki z grupy makrolidów, linkozamidów i streptogramin (MLS)* oraz na tetracykliny. Które wykazywały największą różnorodność? Geny oporności na antybiotyki z grupy β-laktamów. Co jednak najważniejsze, geny oporności na antybiotyki z grup MLS i tetracyklin okazały się związane z obecnością szerokiego spektrum gatunków bakterii, w tym L. iners** oraz G. vaginalis. Z kolei Enterococcus spp., Streptococcus spp. oraz Staphylococcus spp. były związane z opornością na β-laktamy za pośrednictwem genów mecA lub blaZ. Powiązania te dotyczą kilku bakterii wchodzących w skład mikrobioty pochwy, jednak same w sobie nie dowodzą ekspresji zidentyfikowanych genów.

Mikrobiota wpływa na rezystom

Różnorodność genów oporności zależała od typów społeczności mikrobiologicznych (CST): mikrobiota pochwy, w której dominował L. crispatus (CST I), była związana z rezystomem ubogim i mało zróżnicowanym, co sugeruje mniejszy potencjał rozprzestrzeniania się oporności na antybiotyki. Z kolei społeczności zdominowane przez L. iners (CST III) lub bardziej zróżnicowane i ubogie w Lactobacillus (CST IV) charakteryzowały się większą liczbą genów oporności oraz ruchomych elementów genetycznych zdolnych do ich przenoszenia. Sugeruje to zwiększony potencjał poziomego transferu genów między bakteriami.

Rezystom pochwy a powikłania położnicze

Ponadto autorzy wykazali istnienie charakterystycznego profilu rezystomu związanego z niekorzystnymi wynikami ciąży (porodem przedwczesnym lub przedwczesnym pęknięciem błon płodowych). Charakteryzuje się on zwiększoną liczebnością bakterii z rzędu Enterobacterales (w szczególności bakterii  E. coli i K. pneumoniae), zmniejszoną liczebnością kilku gatunków Lactobacillus oraz zwiększoną obecnością genów oporności na β-laktamy, w szczególności blaTEM-1 oraz cfxA. U tych kobiet sam ten profil nie wystarcza jednak do stwierdzenia obecności zakażenia. Zmniejszenie liczebności pałeczek kwasu mlekowego wpisuje się w szersze zmiany różnorodności bakteryjnej, obserwowane zwłaszcza w grupie kobiet, u których doszło do przedwczesnego pęknięcia błon płodowych.

Wynika z tego, że mikrobiota pochwy wydaje się stanowić uporządkowany rezerwuar genów oporności na antybiotyki, współtworzący szeroko rozumiany ludzki rezystom. Pozostaje jednak kilka pytań bez odpowiedzi: czy obecne geny oporności rzeczywiście ulegają ekspresji? Czy rzeczywiście są przenoszone między bakteriami? Czy mogą zostać przeniesione na noworodka? Wszystkie te pytania będą wymagały przeprowadzenia badań funkcjonalnych i podłużnych. Wyniki tych badań mogą również otworzyć nowe perspektywy w zakresie zdrowia matek i noworodków, choć na obecnym etapie nie ma jeszcze potwierdzonego zastosowania klinicznego.