Rozkład tryptofanu przez bakterie jelitowe z rodzaju Bacteroides może ograniczać wzrost czerniaka u myszy

Badanie przedkliniczne przeprowadzone na myszach wskazuje, że enzym TnaA wytwarzany przez bakterie Bacteroides uniformis rozkłada tryptofan do indoli, co może przyczyniać się do zmniejszenia rozmiarów czerniaka, czyli złośliwego nowotworu skóry. Podobną tendencję zaobserwowano u ludzi – u pacjentów, u których immunoterapia (leczenie pobudzające układ odpornościowy do zwalczania komórek nowotworowych) przyniosła korzystne efekty. Obserwacja ta wymaga jednak potwierdzenia1.

Opublikowano 18 Listopad 2026
Zaktualizowano 20 Listopad 2026

O tym artykule

Opublikowano 18 Listopad 2026
Zaktualizowano 20 Listopad 2026
Mysz akseniczna („germ-free”)

Mysz hodowana w warunkach sterylnych, pozbawiona jakiejkolwiek mikrobioty. Po skolonizowaniu jej przez wybrany gatunek bakterii można ocenić wpływ tego gatunku bez zakłóceń ze strony innych mikroorganizmów.

Inhibitory punktów kontrolnych układu odpornościowego

Przeciwciała stosowane w leczeniu, które blokują mechanizmy hamujące aktywność układu odpornościowego, takie jak CTLA-4 lub szlak PD-1. Dzięki temu limfocyty T zwalczające nowotwór mogą ponownie skutecznie działać2. CTLA-4 i PD-1 to białka obecne na powierzchni komórek układu odpornościowego. Niektóre komórki nowotworowe mają na swojej powierzchni białko PD-L1, które wiąże się z PD-1 i uruchamia mechanizm hamujący odpowiedź immunologiczną. Dzięki temu komórki nowotworowe mogą uniknąć ataku ze strony układu odpornościowego. Przeciwciała anty-PD-1 lub anty-PD-L1 blokują tę interakcję.

TCGA (The Cancer Genome Atlas)

Amerykański publiczny program służący do molekularnej charakterystyki nowotworów – obejmującej analizy genomowe, epigenomowe, transkryptomiczne i proteomiczne – reprezentujących 33 typy raka. Zgromadzone w jego ramach dane są udostępniane do celów badawczych3.

Limfocyty T cytotoksyczne (CD8+)

Komórki układu odpornościowego zdolne do rozpoznawania antygenów na powierzchni komórek nowotworowych i ich niszczenia. Odgrywają kluczową rolę w odpowiedzi immunologicznej przeciw nowotworom.

Komórki dendrytyczne

Komórki układu odpornościowego, które prezentują limfocytom T antygeny, na przykład wychwycone w obrębie guza, uruchamiając w ten sposób odpowiedź immunologiczną.

Antygen

Cząsteczka rozpoznawana przez układ odpornościowy. Antygeny nowotworowe obecne na powierzchni komórek nowotworowych umożliwiają limfocytom T rozpoznanie guza.

Dwa gatunki z rodzaju Bacteroides ograniczają wzrost czerniaka u myszy

W badaniu przedklinicznym opublikowanym w czasopiśmie Cell Reports Medicine1 wykazano, że dwa gatunki bakterii o zbliżonych cechach fenotypowych i genetycznych – Bacteroides rodentium (gatunek występujący u myszy) oraz B. uniformis (gatunek występujący u ludzi) – ograniczają wzrost czerniaka. Działanie przeciwnowotworowe zaobserwowano w kilku modelach mysich: u myszy początkowo aksenicznych (bezdrobnoustrojowych, germ-free), a następnie skolonizowanych mikrobiotą o ściśle określonym składzie, u myszy ze złożoną mikrobiotą oraz u myszy konwencjonalnych. 

U myszy, którym podano B. rodentium, w guzach stwierdzono większą liczbę limfocytów T CD8+. Nazywa się je również limfocytami cytotoksycznymi, ponieważ potrafią niszczyć komórki nowotworowe. W guzach zaobserwowano także zwiększoną ekspresję genów związanych z aktywacją odpowiedzi immunologicznej. Podanie B. uniformis również zwiększało w obrębie guza odsetek kilku podpopulacji limfocytów T CD8+ i CD4+ wykazujących ekspresję markerów aktywacji. Limfocyty te odgrywają kluczową rolę w odpowiedzi immunologicznej przeciw nowotworom. Ulegają aktywacji, gdy komórki dendrytyczne prezentują im swoiste antygeny pochodzące z guza. Wyniki te sugerują, że oba gatunki bakterii mogą wzmacniać odpowiedź immunologiczną przeciw nowotworom, u myszy.

Co wykazały badania na myszach?

B. rodentium lub B. uniformis

Model badawczy : 

- Myszy akseniczne 

- Myszy ze złożoną mikrobiotą 

- Myszy konwencjonalne

 

Wpływ na wielkość czerniaka : Zmniejszenie.

B. uniformis pozbawiona genu tnaA

Model badawczy : Myszy akseniczne.

Wpływ na wielkość czerniaka : Brak zmniejszenia.

Indole podawane doustnie za pomocą sondy

Model badawczy : Myszy konwencjonalne.

Wpływ na wielkość czerniaka : Zmniejszenie. 

Od tryptofanu do indoli – rola enzymu TnaA

Analiza metabolomiczna treści kątnicy myszy skolonizowanych przez B. rodentium wykazała, że zawartość tryptofanu była u nich niższa niż u myszy z grupy kontrolnej. Analiza in silico genomów B. rodentium i B. uniformis pozwoliła zidentyfikować dwa enzymy zdolne do rozkładania tego aminokwasu do indoli: tryptofanazę A (TnaA), która wytwarza indol – prekursor siarczanu indoksylu – oraz aminotransferazę aminokwasów aromatycznych (ArAT, od ang. aromatic-amino-acid-transaminase), która wytwarza indolo-3-pirogronian, będący prekursorem indolo-3-mleczanu. U myszy aksenicznych skolonizowanych przez B. uniformis usunięcie genu tnaA z genomu bakterii znacznie ograniczało produkcję indolu. Jednocześnie nie obserwowano już zmniejszenia rozmiarów czerniaka. Wyniki te sugerują, że rozkład tryptofanu do indolu przyczynia się do obserwowanego działania przeciwnowotworowego. Następnie badacze sprawdzili bezpośrednie działanie czterech różnych metabolitów indolowych. Podawali je myszom konwencjonalnym codziennie doustnie za pomocą sondy, w dawce 40 mg/kg. Zaobserwowano zmniejszenie rozmiarów czerniaka, a także większy naciek guza cytotoksycznymi limfocytami T CD8+ i innymi komórkami układu odpornościowego: CD11c+ (markerem związanym z komórkami dendrytycznymi) oraz F4/80+ (markerem makrofagów). Mechanizm, za pomocą którego indole wpływają na odpowiedź immunologiczną przeciw nowotworowi. Zdaniem autorów lepsze poznanie mechanizmów, za pomocą których mikrobiota jelitowa wpływa na odporność przeciwnowotworową, może przyczynić się do opracowania nowych metod leczenia.

Od bakterii do indoli

TnaA

Produkty : Indol, siarczan indoksylu.

Wpływ podawanych indoli na wielkość czerniaka u myszy : Zmniejszenie.

ArAT

Produkty : Indolo-3-pirogronian, indolo-3-mleczan.

Wpływ podawanych indoli na wielkość czerniaka u myszy : Zmniejszenie.

Tendencja wymagająca potwierdzenia u ludzi

U ludzi ponowna analiza opublikowanych danych dotyczących mikrobioty fekalnej pacjentów z różnymi nowotworami, w tym z czerniakiem, pobranej przed rozpoczęciem leczenia inhibitorami punktów kontrolnych układu odpornościowego2 (przeciwciałami, które blokują niektóre mechanizmy hamujące aktywność układu odpornościowego), wskazuje na podobną tendencję. W jednej z analizowanych kohort ekspresja genu ArAT była wyższa u pacjentów korzystnie reagujących na leczenie. W przypadku genu tnaA, analizowanego w czterech kohortach, podobną tendencję zaobserwowano w dwóch z nich, jednak różnice nie były istotne statystycznie. 

W publicznej bazie danych TCGA (The Cancer Genome Atlas), obejmującej dane dotyczące guzów litych, obecność bakterii z rodzaju Bacteroides wiązała się z dłuższym przeżyciem całkowitym pacjentów3. Dane uzyskane w badaniach obserwacyjnych u ludzi wskazują jedynie na istnienie zależności – nie dowodzą, że bakterie te bezpośrednio wpływają na przebieg choroby nowotworowej. Obserwacje te uzasadniają jednak dalsze badania, które pozwolą ustalić, czy podawanie enzymu ArAT, TnaA lub obu tych enzymów łącznie może wywoływać odpowiedź immunologiczną przeciw nowotworom i poprawiać skuteczność leczenia przeciwnowotworowego.

 

Co wynika z danych dotyczących ludzi?

Ekspresja genu ArAT (próbki kału pobrane przed rozpoczęciem leczenia)

Analizowane dane : Jedna kohorta pacjentów z czerniakiem.

Wynik : Wyższa u pacjentów, u których leczenie przyniosło korzystne efekt.

Ekspresja genu tnaA (próbki kału pobrane przed rozpoczęciem leczenia)

Analizowane dane : Cztery kohorty pacjentów z czerniakiem.

Wynik : Brak istotnej statystycznie różnicy; w dwóch kohortach zaobserwowano tendencję do wyższej ekspresji u pacjentów, u których leczenie przyniosło korzystne efekty.

Bakterie z rodzaju Bacteroides (TCGA – The Cancer Genome Atlas; guzy lite)

Analizowane dane : Publiczna baza TCGA: dane genetyczne i dane dotyczące przeżycia pacjentów z guzami litymi.

Wynik : Związek z dłuższym przeżyciem całkowitym.

 

Oświadczenie dotyczące potencjalnych konfliktów interesów

Autorzy deklarują złożenie tymczasowego zgłoszenia patentowego obejmującego wyniki badania.

Źródła

1. Diaz Olea, X., Beede, K., Pereira, G., Scott, D., Petucci, C., Martens, E., Rodionov, D., Shah, A., Martinez, M.P., Kim, H., Sharma, A.K., Martin, A., Zhang, T., Faries, M.B., Hamid, O., Devkota, S., Osterman, A., Knott, S., Voest, E.E., Ajami, N.J., Wargo, J., Ramer-Tait, A.E. & Ronai, Z.A. (2026). Tryptophan degradation by intestinal Bacteroides induces anti-tumor immunity and limits melanoma growth. Cell Reports Medicine, 7(7), 102921. https://doi.org/10.1016/j.xcrm.2026.102921

2. Ribas, A. & Wolchok, J.D. (2018). Cancer immunotherapy using checkpoint blockade. Science, 359(6382), 1350-1355. https://doi.org/10.1126/science.aar4060

3. National Cancer Institute. The Cancer Genome Atlas Program (TCGA). 
https://www.cancer.gov/ccg/research/genome-sequencing/tcga (consulté le 23 octobre 2026)

    Przeczytaj także